Bytí v diferenci betekent vertaald Zijn in het verschil. Meer over de open call ArtGraduates Fresh Edit en over de andere geselecteerde projecten.
Het zijn als ruimtelijke gedachte roept de hulp in van voorstellingen van tegenpolen – boven en onder, binnen of buiten, ver of dichtbij… De voorstellingen van onze plaats in de fysieke wereld en in de denkbeeldige wereld van begrippen schuiven in deze positieven en negatieven van het ene naar het andere, ze fladderen en trillen in tegengestelde concepten die elkaar bepalen en daardoor in elkaar overvloeien.
Hoe kan iets anders bestaan dan in botsing en vervlechting met wat het niet is? Want er is geen donker zonder licht en geen orde zonder chaos. Zo’n gedachtestroom bepaalt de wereld en ons, het bekende tegenover het raadselachtige, en plaatst ons in de context van ons zijn, in de ruimte van ons bestaan.
In deze kijk op het bestaan als een wirwar van een soort elementaire tegenstellingen, ritmes, is de poging om ze te isoleren, om ze in hun naakte basisgeometrie te onderzoeken, fascinerend. Zo kruisen in het werk van Alice Marková horizontale en verticale, regelmatige en onregelmatige ritmes elkaar, en in hun onderlinge ontmoeting schuilen belangstelling en aandacht. Een nieuwsgierigheid die geen van beide ritmes op zichzelf kan wekken, omdat het in zijn eentonigheid is overgeleverd aan het onbewuste, ongeveer zoals het monotone tikken van een klok pas tot ons doordringt wanneer het slaan van het uur het onderbreekt.
Er is echter ook een botsing mogelijk waarin het perspectief, onze eigen positie, de tegenpool schept, zoals in de schilderijen van Helena Ticháčková. De blik naar binnen, in de onbekende ingewanden van de beslotenheid van een muizenval, en de blik naar buiten, in het raadsel van de buitenwereld vanuit een zolderraam, vormen samen een differentie van blikken. Toch plaatsen ze wie ervoor staat bijna als op een cirkel, waarop elk van beide schilderijen een halve cirkel is die zich van ons af in tegengestelde richting begeeft, waarbij de twee elkaar raken in een eindpunt buiten het zicht, aan de overkant van de cirkel. Zo bieden ze ons hun versmelting aan, en wel in de glans van het onbekende. De botsing van tegengestelde ritmes brengt deze keer, waar ze elkaar raken, dezelfde toon voort. Tegenhangers hebben dus, zo lijkt het, de opmerkelijke eigenschap een zeker evenwicht te bereiken, in elkaar te passen. Het raadselachtige en onidentificeerbare scheidt zich af van het bekende en benoembare.
Maar de geest die zich dingen voorstelt, die zich door deze voorstellingen van differenties in het zijn plaatst, verlangt te beschrijven. Het geheim als onbenoembaar gebied wordt in het middelpunt van de belangstelling van het denkende wezen getrokken, en in deze gevallen ook in het middelpunt van de schilderijen.
Mede daarom vervult het vreemde, ingebed in het gemakkelijk herkenbare, ons met nieuwsgierigheid en opwinding, ook in het schilderij van Karel Řepa. De bekende, ongelijke lijnen en de schaduw van de bomen lijken te proberen de onbekende, kunstmatige randen van het witte object te grijpen, alsof ze zich ermee wilden verenigen tot één enkel landschap. En het onbekende object antwoordt in dit gesprek van tegenstellingen, dat nooit eenzijdig is. Het verontrust met zijn regelmatige hoeken, en met de glans van het raadselachtige maakt het van het boslandschap iets vreemds en onbekends.
Dit is dus het landschap van het denken, dat benoemt en plaatst, dat tegenstellingen bepaalt en zich door hun botsing en hun grenzen in zichzelf oriënteert. En omdat het juist zulk denken is dat het menselijk wezen bepaalt, wordt ook dat wezen, in zijn poging zichzelf te benoemen, één kant van de medaille. Zo bruist de vreugde om waar te nemen en te interpreteren van nieuwsgierigheid naar haar ware tegendeel, dat wil zeggen naar iets onbenoembaars, onverbeeldbaars, naar een soort raadsel voorbij de grens van het denken en de verbeelding: naar het witte object in het bos of de tere gloed die opkomt uit het middelpunt van onze aandacht.
