Meer over de open call ArtGraduates Fresh Edit en over de andere geselecteerde projecten.
Met de geboorte van ieder mens komt er een nieuwe Wereldlijn bij in het bestaan, een weg die naar een bepaalde bestemming loopt en waarvan het einde verhuld blijft voor wie hem gaat. Telkens wanneer deze mens op een tweesprong staat, ontstaan er parallelle wereldlijnen. Beslissen is kiezen voor een van die wereldlijnen, de lijn waarlangs het leven verder zal gaan. En het zijn onze keuzes die ons van de ene wereldlijn naar de andere brengen. Maar welke keuze, welke wereldlijn is de goede? We weten het niet.
Soms stuit onze wereldlijn op een Verstoring, en die verstoring stuurt ons tegen onze wil in naar een andere wereldlijn. Het is niet onze keuze, niet ons besluit, niet iets wat we verwelkomen. We weten niet waar ze vandaan kwam, waarom ze kwam of wat er zal gebeuren in de nieuwe wereldlijn die ze ons heeft opgelegd.
Ze komt en voert ons ergens anders heen, buiten onze controle: het verlies van een dierbare, een zakendeal die afketst, het einde van een relatie, een kwijtgeraakte sleutel, een auto die niet wil starten, en al het andere wat we Tegenspoed noemen.
Die verstoring is een zegen; ze is Kheir (Arabisch en Perzisch: goed).
“…Misschien hebben jullie een afkeer van iets, terwijl het Kheir voor jullie is; en misschien houden jullie van iets, terwijl het slecht voor jullie is.”
In deze tentoonstelling hebben we geprobeerd dit idee in drie bedrijven te ensceneren: eerst een doorgang op een schaal voorbij het menselijke, die tot intuïtief inzicht leidt; dan een afdaling naar het menselijke perspectief en de gevoelde werkelijkheid van de geleefde ervaring; en ten slotte het verborgen mechanisme dat achter het gordijn van het bestaan werkt, zichtbaar gemaakt in schilderijen en installaties.
Bedrijf I: Onthuld
De tentoonstelling opent met een selectie werken van Tomáš Sejkora, een kunstenaar die het idee met geometrie en kleur elegant samenvat: de keuze, de kruispunten, de bestemming en de verborgen dimensies van het bestaan die eraan ten grondslag liggen. In Pneuma verbeeldt hij het naast elkaar bestaan van oneindig veel werelden binnen één gelijktijdig tijdsbestek, terwijl ieder mens alleen de wereldlijn ziet waarin hij op dat moment leeft, zonder zelfs maar te vermoeden dat de andere bestaan.
Hebben ze de juiste wereldlijn gekozen om een ideale of gewenste bestemming te bereiken? Wat zou er gebeuren als ze een andere kozen? Elke keuze is een toegang tot een andere wereldlijn. In Transcendentie van het landschap strekt een laag die het huidige groene pad voorstelt zich uit over een reeks sterrenstelsels; ze staat voor de optelsom van de geleefde wereldlijnen, de weg die de menselijke ziel tot nu toe heeft afgelegd, tegenover de paden die nog voor haar liggen.
In Reis lijken elkaar overlappende ovale kaders op vensters in de tijd die de gelaagde opbouw van de werkelijkheid blootleggen, alsof de rit over deze weg een doortocht is door verschillende niveaus van het bestaan. Het samenspel van diepe blauwtinten en een lapislazuliblauwe nacht roept een gevoel van zweven op. Een gele weg die eindigt in een onbekende violette bestemming laat een spoor achter voor onze ogen en brengt ons dichter bij ons menselijke gezichtspunt.
Bedrijf II: De voorstelling
We volgen het spoor dat het vorige werk heeft achtergelaten en gaan de volgende zaal in. Langzaam lost de achtergrond van het laatste schilderij op en valt er een gordijn, terwijl de toeschouwers terugkeren in hun menselijke lichaam. De toeschouwer betreedt een ruimte zonder detail, kleur en complexiteit: VORM IS LEEGTE, LEEGTE IS VORM van Tomáš Polcar. Donkere openingen in een naadloze witte wand nodigen de geest van de toeschouwer uit om aanwezigheid waar te nemen via afwezigheid, openingen naar het onbekende. Het is precies het innerlijke gevoel om voor een keuze te staan: het punt waar wereldlijnen ontstaan.
Achter deze absolute duisternis ligt de mogelijkheid van een tweede geboorte, van een nieuw niveau van bewustzijn. In Zelfportret met zwart gat heeft Lenka Jirková Táborská zichzelf geschilderd terwijl ze kijkt naar een ongenood zwart gat achter haar eigen rug, een ogenblik voordat ze de Waarnemingshorizon overschrijdt.
Op dit moment staan ook wij stil en kijken we nog één keer terug naar wat we catastrofe en tegenspoed hebben genoemd: een verzameling worstcasescenario’s die Zdeněk Daněk in een boslandschap heeft bevroren in Op de loer en Weer pech. Hier staan we oog in oog met totaal controleverlies; crises en het onbekende zijn niet het gevolg van een keuze, maar van puur toeval en de ongerichte chaos van het universum.
In zijn andere werk, In het jaar 2000, trekt een doek van groot formaat de toeschouwer volledig in de werkelijke positie van dat moment, alsof we zelf het voertuig besturen dat zijn licht op de scène werpt. In het gelijknamige tegenstuk, In het jaar 2000, draait de kunstenaar het perspectief echter 180 graden om en toont hij de scène in vogelvlucht. Zo ontstaat een sterk contrast tussen twee lagen van de werkelijkheid: voor de ogen van de waarnemer op de grond is er drama, spanning, schok en een gebeurtenis die zich voltrekt; voor het oog van de hemel is er stilte en eeuwigheid.
Bedrijf III: Achter het gordijn
We schuiven het gordijn opzij en zien de blauwdruk en de motor van het systeem, blootgelegd door Jan Svoboda in Deus ex machina. In plaats van getuige te zijn van de gebeurtenis zelf, kijken we naar het verborgen mechanisme dat lot, toeval en plotselinge ontknoping bestuurt: de god die verschijnt om ons los te maken uit deze wereldlijn en naar een andere te dragen.
Strik van Jan Turner lijkt ons op dezelfde manier van de ene strook, het ene lint, naar het volgende te voeren: twee kunststof stroken die voor wereldlijnen staan, verbonden door één metalen staaf.
De mens wordt voortdurend tussen deze linten verplaatst. Voor een beeldende belichaming van die kracht die geen gewoon oog ziet en die toch de loop van ons leven vormgeeft, wenden we ons tot het werk van Anna Treterová.
In Magnetische velden lopen gebogen, elkaar kruisende lijnen in turkoois en smaragd toe naar één lichtend middelpunt. In het hart van het onbekende, in het hart van de zwarte gaten, ligt geen einde maar een begin: In bloei en Geboorte van een ster.
Slot: het perspectief van de waarnemer opnieuw centreren
Na de verschillende lagen van de tentoonstelling te hebben doorlopen en de galerieruimte te hebben verlaten, is de toeschouwer niet langer een nietsvermoedende, passieve waarnemer, gevangen in zijn eigen wereldlijn en overgeleverd aan toevallige ongelukken, verliezen en rampen. Bij het naar buiten gaan is hij een bewuste getuige geworden: iemand die er even in is geslaagd afstand te nemen van het lineaire drama van het leven en de verborgen structuur van het bestaan te bekijken vanuit een standpunt voorbij het menselijke.
Met deze vernieuwde intuïtie gaat hij in elke tegenslag het spoor van een zegen in andere gedaante zoeken, en een duw richting een hogere wereldlijn. In de donkerste zwarte gaten van het leven liggen de kiem van wedergeboorte en een nieuwe reeks mogelijkheden. Hij kan Kheirs zien.
